Ας δούμε πιο προσεκτικά τη γεωγραφία της «Επιπεδοχώρας». Δεν υπάρχει ήλιος ούτε ουράνια σώματα. Τα σπίτια είναι όλα χωρίς παράθυρα, πενταγωνικά ­ τα τρίγωνα απαγορεύτηκαν από την Πολεοδομία, τα τετράγωνα σώζονται μόνο σε καθυστερημένες αγροτικές περιοχές. Οι γυναίκες είναι απλές ευθείες γραμμές και βρίσκονται στη βάση της κοινωνικής πυραμίδας. Χάρη στο σχήμα τους μπορούν να γίνουν αόρατες και θεωρούνται ολότελα ανυπόληπτες. Κάθε κοινωνική τάξη έχει το δικό της σχήμα: στρατιώτες και εργάτες είναι ισοσκελή τρίγωνα, οι μικροαστοί ισόπλευρα τρίγωνα, οι «κύριοι» και οι επιστήμονες τετράγωνα ή πεντάγωνα, οι ευγενείς κανονικά πολύγωνα και οι ιερείς κύκλοι. Ολα τα αρσενικά παιδιά ανώτερης τάξης εξασφαλίζουν μία πλευρά παραπάνω από τον πατέρα τους ­ για λόγους κοινωνικής κινητικότητας ­ αλλά και έμποροι ή στρατιώτες είναι πιθανόν να ανεβούν αν αποκτήσουν πολλά χρήματα ή ανδραγαθήσουν στη μάχη. Κεντρικό σύνθημα της εξουσίας προς τους πολίτες είναι το «Φροντίστε το σχήμα σας!», ενώ η ζωή εξελίσσεται μάλλον μονότονα αφού οι τέχνες χαρακτηρίστηκαν ανατρεπτικές και απομονώθηκαν. Τεχνικά πάντως η σύλληψη του Αμποτ δεν έχει σχεδόν καθόλου αντιφάσεις, άρα ένας τέτοιος κόσμος είναι δομικά πιθανός. Επιβεβαίωση της εσωτερικής του συνέπειας αποτελεί άλλωστε η συγγραφή νέων περιπετειών με σκηνικό τη Flatland από τους Hinton (1907), Durrell (1938), Burger (1965), Dewdney (1983), Rucker (1984) και πρόσφατα η ανάπτυξη σχετικού λογισμικού προσομοίωσης (Planiverse κ.ά.).

Γιατί όμως η φαντασία του καλού κληρικού στράφηκε με τόση δίψα στις άλλες διαστάσεις; Την εποχή εκείνη οι αναζητήσεις των θιασωτών της μη ευκλείδειας γεωμετρίας άνοιξαν την όρεξη σε πνευματιστές και θεοσοφιστές να διακηρύξουν την ύπαρξη παράλληλων κόσμων. Τις επόμενες δεκαετίες μάλιστα η κατεύθυνση αυτή αποδείχθηκε αρκετά γόνιμη, όταν ο Αϊνστάιν πρότεινε το σύμπαν των τεσσάρων διαστάσεων (1916) και έγιναν φανερές οι πιθανές συνέπειες της απροσδιοριστίας του Χάιζενμπεργκ. Ο Αμποτ θέλησε ακολουθώντας μια φόρμα γνωστή από «Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ» να αναδείξει τη μικρότητα των κοινών τόπων και αρχών του 19ου αιώνα αλλά προσπάθησε επίσης, εμπνεόμενος από την «Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων», να δώσει ένα όχημα και έναν χάρτη προς μια διαφορετική, ανώτερη πραγματικότητα. Οι αναγνώστες αναλογιζόμενοι την «Επιπεδοχώρα» κατάλαβαν ότι από τη μακάρια θέση τους δεν τα βλέπουν όλα. Η σκιά της άλλης διάστασης (του χρόνου;) έπεσε πάνω στην οπτική γωνία που τους επέβαλλε η εποχή. Για μας όμως σήμερα, πέρα από μια ευχάριστη και δημιουργική σπαζοκεφαλιά, τι νέο έχει να προσφέρει η «Επιπεδοχώρα»; Την ξεχασμένη αλήθεια ότι δεν πρέπει να εμπιστευόμαστε τις αισθήσεις μας και πως η κοινή λογική είναι συνήθως συντηρητική και στενόμυαλη. Το έργο αποτελεί την κρυφή έξοδο κινδύνου από τον δεδομένο, αυτάρεσκο κόσμο μας. Διαθέτει μια γεύση ανώτερης, πιο καθαρής ύπαρξης. Η γραφή του καταφέρνει να μας παρασύρει ­ όπως το λευκό κουνέλι την Αλίκη ­ σε μια ζόρικη αλλά μαγική πραγματικότητα. Και αν ο μελαγχολικός τετράγωνος ήρωας αποτυγχάνει τελικά να πείσει τους συμπολίτες του, το alter ego του, ο Αμποτ, αποδεικνύεται πολύ αποτελεσματικότερο: η Επιπεδοχώρα είναι το μοναδικό βιβλίο που διάβασε σε όλη του τη ζωή ο πλέον ταλαντούχος μαθηματικός του αιώνα μας, ο θρυλικός Paul Erdos.

Ο Μίλερ, δεν έχει καμία απολύτως διάθεση να γράψει ακόμα μία βιογραφία για τις προσωπικότητες του Αϊνστάιν και του Πικάσο. Ούτε να περιοριστεί σε στιγμές της οικογενειακής τους ζωής που να αποκαλύπτουν πόσο καλοί ή κακοί σύντροφοι ήταν. Ο στόχος είναι ξεκάθαρος από την αρχή: να οργανώσει ένα στρογγυλό τραπέζι, όπου συνομιλώντας οι δύο τους να οδηγηθούν στις ίδιες προβλέψεις ξεκινώντας από την ίδια αφετηρία και χρησιμοποιώντας ο καθένας τα δεδομένα και τη γλώσσα του τομέα του. Ώστε να αναδειχθεί η σπουδαιότητα της δημιουργικότητας και ο πνευματικός κάματος που συνοδεύει οποιαδήποτε σημαντική καινοτομία.

Ξεδιπλώνοντας τις παράλληλες ζωές τους μεταξύ 1900 και 1910, όπου αμφότεροι κατέληξαν σε δύο σπουδαίες ανακαλύψεις ο Μίλερ επιτυγχάνει να μας προικίσει με τα στοιχεία που μας πείθουν πως οι δύο επιδίωκαν να αναπαραστήσουν την πραγματικότητα με έναν τρόπο διαφορετικό, ρηξικέλευθο, επαναστατικό. Ο Πικάσο με τις Δεσποινίδες της Αβινιόν θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για να εισαχθεί δυναμικά η τέχνη στον 20 αιώνα, αλλάζοντας τις μέχρι τότε ισορροπίες και οδηγώντας σε νέους δρόμους αφαίρεσης. Ο Αϊνστάιν με τη Θεωρία της Σχετικότητας έθεσε σε αμφισβήτηση τις κυρίαρχες απόψεις και αναγκάστηκε να υπερβάλλει εαυτό ώστε να κατορθώσει να πείσει για τα επιτεύγματά του. Όπως λέει ο Μίλερ: "Ο Αϊνστάιν και ο Πικάσο, κατάφεραν κάτι εντελώς νέο επειδή αναζητούσαν την αλήθεια πέρα από τα φαινόμενα".

Η προσωπική τους ζωή, σε αρκετά σημεία θα μπορούσε να κυλάει παράλληλα ενώ σε κάποια άλλα να δημιουργεί απλά τομές. Επιδίωκαν να προκαλούν το ενδιαφέρον, να αντιδικούν, ενίοτε να κλείνονται στον εαυτό τους μέχρι να κατορθώσουν αυτό το οποίο είχαν οραματιστεί. Όπως υποστηρίζει ο Μίλερ και οι δύο ήξεραν που ήθελαν να φτάσουν, απλώς προσπαθήσουν να βρουν τον τρόπο. Φαίνεται πως όλα ήταν θέμα αισθητικής, αντίληψης του χώρου και του χρόνου, ανάγκης για πρωτοτυπία, μία εσωτερική ενόρμηση που κατεύθυνε τις ψυχές και το μυαλό τους.

Στο βιβλίο παρελαύνουν πλήθος φιλοσόφων, ποιητών, διανοητών, κριτικών τέχνης, επιστημόνων, όπως ο Ανρί Πουανκαρέ οι ιδέες του οποίου φαίνεται να αποτελούν κομβικό σημείο και για τους δύο. Ο Μίλερ με στοιχεία από επιστολές, βιβλία, δημοσιεύσεις, μαρτυρίες, φωτογραφίες εντοπίζει το συνδετικό κρίκο των δύο, εκεί που προηγούμενες προσπάθειες είχαν οδηγηθεί σε αδιέξοδο. Περιγράφει τις συνθήκες που επικρατούσαν στο Παρίσι και στη Βέρνη, τους κύκλους συζητήσεων που είχαν δημιουργηθεί γύρω τους και ουσιαστικά τους βοήθησαν στην περαιτέρω εμβάθυνση των σκέψεών τους. Πάντως παρά το γεγονός ότι και οι δύο κινήθηκαν αφαιρετικά για να πρωτοτυπήσουν, πάντοτε εναντιώνονταν στην απόλυτη αφαίρεση που ακολούθησε των δικών τους ανακαλύψεων. Αντιστάθηκαν στην προσπάθεια που γινόταν για να τους ταυτίσουν με κινήματα, που δεν είχαν καμία σχέση με τις ιδέες τους. Το τίμημα της πρωτοτυπίας ή η αδυναμία κατανόησής από τους επιγόνους τους;

Όσο ενδιαφέροντα είναι όλα αυτά τα στοιχεία που αποκαλύπτουν τη συνάφεια στην προσπάθεια των δύο και περιγράφονται στα επτά κεφάλαια του βιβλίου, άλλο τόσο ενδιαφέρον είναι το τελευταίο κεφάλαιο, το όγδοο όπου ο Μίλερ χρησιμοποιώντας δεδομένα από τη γνωσιακή επιστήμη προσπαθεί να αναδομήσει τις σκέψη τους, ώστε να προτείνει ένα μοντέλο για τη δημιουργικότητα. Σε αυτό σημαντικό ρόλο παίζουν η συνειδητή σκέψη, η ασυνείδητη σκέψη, η φώτιση και η επαλήθευση. Καταλήγοντας μας υπενθυμίζει πως "ο κόσμος μετά τις διαπιστώσεις των Πικάσο και Αϊνστάιν, ποτέ δεν θα είναι ξανά ο ίδιος".